Kullanılabilirliğin Sezgisel Analizi

Jakob Nielsen, 1994 yılında insan-bilgisayar etkileşimli sistemlerde kullanılabilirliğin temelleri üzerine çıkarımlarından oluşan 10 maddelik bir çalışma ortaya koyuyor ve bu çalışma Sezgisel Analiz Maddeleri/ 10 Usability Heuristics olarak biliniyor. Kesin kurallar şeklinde değerlendirilemeyecek olsa da Nielsen’ın maddeleri tasarım sürecinde temel tasarım kararlarını vermede, araştırma sürecinde de arayüz problemlerini tespit etmede pratik bir yol gösterici.

Sistem durumunun görünürlüğü : Sistem kullanıcıyı neler olup bittiği hakkında haberdar etmeli. Kullanıcı olarak şarjımın azalmış olduğunu göreyim, dosyamın yüklenmesine ne kadar süre kaldı, yüzde kaçı yüklendi takip edebileyim.

Sistem ile gerçek dünya arasındaki eşleşme : Bilgisayardaki masaüstünü gerçek masadan, masaüstü ögelerini gerçekten masamın üstünde duran ögelerden esinlenerek oluşturmayla başlayan bu serüvene belki de yaşadığımız dünyayla bu kadar örtüştüğü için kolayca adapte olabildik. İki dünya arasındaki örtüşme kullanıcının çok daha kolay tanımasını sağlıyor. Kullanıcı kontrolü ve özgürlük : Kullanıcı sistemi kullanırken yanlışlıkla istemediği aksiyonlar alabilir. Sistem kullanıcıya bir geri dönüş opsiyonu, bir çıkış yolu tanımalı. Ctrl + Z’siz bir hayatı düşünemezdik.

Tutarlılık ve standartlar : Sistem içinde bulunduğu dünyanın standartlarına uyum sağlamalı, yarattığımız ögeler kendi içinde de tutarlı olmalı.

Hata önleme : Hata mesajından daha iyi bir şey varsa o da hata yapmayı önlemektir! Kullanıcı uzun bir formu doldurup, gönderdikten sonra “Telefon numaranızı başında 0 olmadan yazınız.” demektense, belki de başına o sıfırı yazmayı engellemek en güzeli.

Hatırlama yerine tanıma : Basit ipuçları, kullanıcıyı bir takım şeyleri hatırlamak için kendini zorlamaktan kurtarabilir ve hayatını kolaylaştırır. Google’ın daha önce ziyaret ettiğim linki morla renklendirmesi gibi.

Esneklik ve kullanım verimliliği : Sistem kullanıcının süreci kolaylaştıracak hızlandırıcıları, kısayolları kullanması ve bunları ayarlayabilmesi için elverişli olmalı. Kullandığım banka uygulamasında IBAN Numarasının yanında kopyala ikonunu görmenin mutluluğunu bilirsiniz.

Estetik ve minimalist tasarım : Her ekstra eleman gerekli bilgiyle rekabet edecek ve görünürlüğünü görece azaltacaktır. Neye odaklanacağımızı bilmek ve baş rolleri seçmek önemli. Kullanıcıların hataları tanıma, tanılama ve kurtarma işlemlerine yardımcı olma : Hata mesajları teknik ifadelerden uzak, kullanıcının anladığı dilde yazılmalı, problemi tarif etmeli ve çözüm önermeli. Yardım ve belgeler : Olması gereken sistemin kendi kendini ifade etmesi olsa da kullanıcının hedefe ulaşma yolunda yardıma ihtiyaç duyması ihtimaline karşın destek olacak çözümler barındırması gerekmekte.

Konu hakkında JAMstack İstanbul Online etkinliğinde yaptığım sunumu buradan izleyebilirsiniz!

Reyhan Cengiz / UX Researcher / Gricreative