Yeni Nesil Alışveriş Merkezi: Sosyal Medya Kenti

“Her şey simülasyon olarak yeniden görünmeye yazgılıdır. Manzaralar fotoğraf olarak, kadınlar cinsel senaryo olarak, olaylar televizyon olarak. Sanki her şey salt bu garip yazgı yüzünden var. İnsan merak ediyor; sakın dünyamız da başka bir dünyada reklam metni olarak kullanılmak için burada olmasın…”

Jean Baudrillard

Yazıma medya teorisi ve postmodernizm üzerine çalışmaları ile ünlü Jean Baudrillard’ın güzel bir tespitiyle giriş yapmak istedim.

Konumuz tüketim. Yazımda kendisinin nokta atışı tespitlerini günümüz yeni medyası ve tüketim alışkanlıkları ile iç içe geçirmek niyetindeyim.

Tüketim Ne arar Pazarda?

Tüketim toplumunda birey; gerçek ve sahte ihtiyaçlar arasındaki ayrımın ortadan kalktığının çok da farkına varmadan satın alma eğiliminin ve bunu diğerlerine sergilemenin toplumsal bir ayrıcalık ve prestij getirdiğine inanır. Tüketim toplumuyla bireyin özdeşleştiği, bireyin diğer bir bireyden ayrıştığı bu tutum, bir süre sonra bir alışkanlığa ve ötesinde zorunluluğa dönüşür. İnsani ilişkiler yerini maddelerle ilişkilere bırakır. Geçerli ve sürekli olan şey tüketim etkinliğinin ta kendisi olur.

“Moda”, “Akım”, “Medya”, “Marka”, “Alışkanlık”,” İhtiyaç” gibi olgular modern toplumlarda ‘gerçek’ kavramını bireyler için basitleştir. Belirli görüntülerin ve nesnelerin kopyası olan şeyleri sanki yeni bir şeymiş gibi pazarlar. Süslü olguların altın tepsilerde bireylere sunulduğu kapitalizm düzeni içinde tüketim çılgınlığı açığa çıkar.

Baudrillard’a göre, medyanın hakim olduğu bu dönemde; bir kişiyi, durumu, görüşü anlamanın yolu TV programlarında oluşturulan imajlardan geçer. Baudrillard’ın eserlerini oluşturduğu dönemde yeni medya kanalları var olsaydı bunu TV programları yerine sosyal medya mecraları konumlandıracağı su götürmez bir gerçek.

Tüketimin membası alışveriş merkezleri; Baudrillard nezdinde kentsel bir mekândır ve sığınma, gündelik rutinden kaçış, etkileşim, boş zaman geçirme gibi ihtiyaçları da karşılar. Bunun yanı sıra kentlilerin sosyal etkinlikte bulunmalarını sağlarken sosyal etkinliklerini de zenginleştirir. Kentin, zaman içinde metropolleşmenin de etkisiyle form değiştirmesi söz konusudur, bu değişim kentin içinde yer alan kentsel mekânlar için de geçerlidir. Alışveriş mekânları Baudrillard’ın deyişiyle bir şehir simülasyonudur ve toplumsal hayat mekânı oluşturur. Alışveriş mekânları, şehirde karşımıza çıkan şeylerin birçoğunu bünyesinde bulundurur. Baudrillard’a göre alışveriş mekânları, adeta mikro bir şehir yaşamı durumuyla gerçeküstü mekânlar şekline bürünmüştür.

3 Silahşörler: Arzu, Kimlik ve İletişim

Peki bu tanımlamayı günümüz “alışveriş merkezlerine” çevirirsek nasıl bir dönüşümden bahsedebiliriz?

Günümüzün dijital ve sosyal alışveriş merkezleri olarak en çok kullanılan mecralarını sıralamamız gerekirse;

Arkadaş çevresi içinde tecrübelerin ve hayata dair anıların paylaşıldığı bir fotoğraf albümü alışveriş merkezi olarak Facebook’u,

İmaj, prestij, hayat standartları ve hayata dair deneyimlerin ve tüketimlerin açıkça görsellerle ve video kesitleriyle sunulduğu alışveriş merkezi olarak Instagram’ı,

Politik düşüncelerin, anlık bilgilerin ve haberlerin paylaşıma açıldığı alışveriş merkezi olarak Twitter’ı,

Kariyer geçmişinin ve geleceğinin şekillendirildiği ve profesyonel iş ağlarının canlı şekilde yaşadığı bir alışveriş merkezi olarak Linkedin’i koyabilir miyiz?

Elbette koyabiliriz.

Tüm bu mecraların odağına bireyin kendisini koyduğu ve diğer bireylere bir tüketim nesnesi halinde kendi hayatını sunduğu bir sosyal ağ çerçevesi içinde tüketim; insanlar arası ilişki kuran, statü göstergesi olabilen, işaretleme olarak da kullanılabilen biricik olgu olarak evrilerek yaşamaya devam eder. Çünkü tüketimin temelinde arzu, kimlik ve iletişim vardır.

Tüketim süresi 24 saatle kısıtlı hikaye paylaşımları, 280 karaktere sığan görüş bildirimleri, yukarıya kaydırılmayı bekleyen linkler, bir tıkla takip edilen kanallar, gözler önünde tüm çıplaklığıyla tüketilmeyi bekleyen deneyimler… Hızlıca tüketilebilen tüketim metaları tüketicilerin iştahını daha da kabartmaya, bu tüketim sürecinin içine daha da çekmeye başarılı şekilde devam etmekte.

Yani uzun lafın kısası; tüketimin önceden belirlenmiş sınırlar dahilinde planlı bir akışta tüketiciye sunulması günümüz tüketim şablonunda da ana damarlardan biri. Sürekli tüketiciyle ilişki bağının canlı tutulduğu ve ilgi çekici yeni yöntemlerle uzun süreli ilişkilerin sağlamlaştırılması da şu an hayatımızın büyük bölümünü elinde tutan sosyal medya mecralarının birincil hedefi.

Nereye Gidiyor Bu Sosyal Medya?

Aslında sosyal medyanın gittiği ya da gideceği bir yer yok. İşin aksi gibi korkulacak bir tarafı da yok. Yeni bir alışveriş merkezi olarak; eski tüketim alışkanlıklarından hareketle yeni tüketim toplumu neye heves ediyor ya da ne yapmak istiyorsa ona evriliyor. Tüketici odaklı bu sosyal ilişkiler ağı içinde birey de bir yere kaybolmuyor. Arzın taleple kol kola geçtiği tüketim toplumunda nerede durmak istiyorsa neye ulaşmak istiyorsa o tarafa yürüyor.

Yani bireyler olarak aslında bizim yeni kentimiz sosyal medya diyebiliriz. Bu kent içinde karşılıklı tüketimlerle ilişkimizi dinamik ve heyecanlı şekilde sürdürmeye devam ediyoruz.

Tükenmeyen Tek Şey Tüketimin Kendisidir

Ne demişti Heraklitos? Değişmeyen tek şey değişimin kendisidir. Bundan yola çıkarak ‘Tükenmeyen tek şey tüketimin kendisidir.’ diyeyim ben de öyleyse.

Bir simülasyon olarak yeniden görünmeye yazgılı olan bu tüketim mekanizmasının içindeki dönüşümleri ve evrimleşmeyi yeni medya ile ilişkilendirmeye çalıştım.

Umarım yazımı tüketirken keyif almışsınızdır.

Teşekkürler.