Occam’ın Usturası

Grafik tasarımın amacı, bir fikri veya soyut bir kavramı en sade şekilde görselleştirerek en kısa sürede alıcıya ulaştırmaktır. Esas olarak, estetik, güzellik gibi kavramlar bu işlevsellikten sonra gelir. Ama bu amaçlar bazen tasarımcının kendisinden bazen de siparişi verenin isteklerinden dolayı tam olarak sağlanamaz. Çoğunlukla yapılan iş, farkında olmadan kişisel beğenileri tatmin etmek için uygun olmayan bir tasarım dilinde birçok tasarım elemanının kalabalığında zor algılanır veya algılanamaz olur. Böyle işlerde yapım amacına ulaşamadıkları için zaman, iş gücü ve maddi kayıplara yol açarlar.

• Yüzyılda Ockham’da yaşamış olan mantıkçı William’a göre “şeyler çoğaltılmamalıdır.” Bu düşünceye göre bir şey tasarlanırken (hatta konuşurken veya düşünürken) “mutlaka olması gerekenler” dışında tasarımda hiçbir elemanın kullanılmaması gerekir. Bundan amaçlanan ise yanlış anlaşılmalara, tutarsızlıklara yol açabilecek her türlü fazlalığın riskinden kurtulmaktır.

Çok güzel gözüküyor olmasına rağmen iletmesi gerektiği mesajı zamanında aktaramayan bir trafik işareti ya da içindeki ürünün ne olduğunu anlatamayan bir ambalaj ne işe yarar?

Tüm bunların bilincinde olarak başladığımız bir tasarım bile bir süre sonra gereksiz öğeler barındırır hale gelebilir. Hatta her bitmiş olarak gördüğümüz işe sadeleştirmek için tekrardan bakmak grafik tasarım sürecinin bir parçası olmalıdır. Bu bize iletmek istediğimiz mesajın alıcıya daha kısa sürede ulaşmasını sağlayacaktır ki bu da grafik tasarım ürünün amacıdır. İşte bu bakışa, sadeleştirme yöntemine Occam’ın Usturası denir. Bu yöntemde tasarımda verilmek istenen mesaj alıcıya aktarılabildiği sürece tasarımdaki fazlalık öğeler silinir. Böylelikle mesajın iletilmesini zorlaştıracak her türlü fazlalıktan kurtulmayı sağlayarak alıcı ile mesaj arasında sağlıklı bir ilişki kurulur.

Bu yönteme son zamanlardaki en iyi örnek grafik tasarımcı Mehmet Gözetlik’in buradaki çalışmasıdır.

Endüstriyel tasarım olarak Apple’ın (özellikle iPod’un menü tasarımı) ürün tasarımları, arayüz olarak Google’ın diğer arama motorlarına göre sadeliği iyi örnekledir. E-ticaret sitelerinin alım sürecindeki adımları sadeleştirmeye ve azaltmaya çalışmaları da bilinçli ya da bilinçsiz Occam’ın Usturası’nın bir süreci kolaylaştırmak için de kullanılabileceğini hatta kullanıldığını gösterir.