Gaye’nin 10 Altın İlkesi

--

Bende bazı fikirler önce “şöyle bir şey olsa keşke” düşüncesiyle belirir, ardından “Öyle bir şey yok madem, ben yapsam ya” dürtüsüyle gelişir. Geçenlerde, çocuk yetiştirmekle ilgili, tecrübeyle sabit doğrularımı düşünürken “keşke biri bunları bana daha önce özetleseydi” diye aklımdan geçirdim. Sonra oturdum, biri 5, diğeri 2 yaşını doldurmak üzere olan iki çocuk annesi olarak konuları maddeledim. İşte Gaye’nin 10 Altın İlkesi.

Bize yaptığımız işte, özellikle tasarım ve kullanılabilirlik konularında yol gösteren temel ilkeler var. Shneiderman’ın 8 Altın Kuralı, Norman’ın 7 İlkesi, Nielsen’ın 10 İlkesi, Gestalt İlkeleri… Geçenlerde “bu ilkelere benzer, çocuk yetiştirmekle ilgili ilkeler olsa, insanlar bundan iş işten geçmeden faydalansa” diye düşündüm. Biri 5, diğeri 2 yaşını doldurmak üzere olan iki çocuk annesi olarak deneyimlerimden derlediğim konuları maddeledim.

Tabii ki hiçbiri benim keşfim değil, her biri farklı farklı kaynaklarda anlatılan konular. Hepsini doğru uyguladığımı iddia etmiyorum, hatta çoğu yanlış ve eksiklerimden hareketle yaptığım çıkarımlar. Umarım birilerine bir faydası dokunur. Keyifli okumalar.

1- Tutarlı, kararlı ve örnek olun.

Çocuğum sesini yükseltme deyip telefonda başkasına bağırırsanız, yalan söylemek kötüdür deyip yalan söylerseniz, kitap oku deyip kitap okumazsanız hiçbirini yapmayacaktır. Çocuğunuz söylediğinizi değil, yaptığınızı yapar. Tutarlı, kararlı ve örnek olun. Ve verdiğiniz sözleri her zaman tutun çünkü sözünü tutmamak da tutarsızlıktır.

2- İstisnalar kaideyi bozar.

“Uykusu var bu kez dişlerini fırçalamasa da olur”, gibi istisnalara bir kez geçit vermeniz, zayıf yönünüzün çocuğunuz tarafından keşfedilmesi için yeterli olur. Çocuğun kitabında istisnalar sizin tutarsızlığınızın göstergesidir ve kuralları nasıl esnetebileceğine dair ona yeni fikirler verir. İstisnalar kaideyi bozmaz demeyin, çizginizden ödün vermeyin.

3- Sınırları zorlamaktan asla vazgeçmeyecek.

Çocuğunuz sürekli büyüyor, öğreniyor ve keşfediyor. Her geçen gün sınanmaya hazırlıklı olun. Bizim çocuk çok uslu, çok terbiyeli, mükemmel diyebileceğiniz bir nokta yok. Bilin ki sınırları zorlamaktan, kararlılık ve tutarlılığınızı sınamaktan asla vazgeçmeyecek.

4- Onun istediği ile onun için iyi olan genellikle farklıdır.

“Ama öyle istedi”. Bazen kendinizi “neden böyle yapmasına izin verdin” sorusuna yanıt verirken bulabilir, verdiğiniz yanıtın saçmalığına kendiniz dahi şaşırabilirsiniz. O günde 5 tane çikolata yemek ister, kesici aletle oynamak ister, karda terlikle dışarı çıkmak ister. En tatlı halini takınarak ya da ortalığı birbirine katarak, nasıl istediği duruma ve çocuğa göre farklılık gösterse de, istekleri ile ilgili unutmamanız gereken gerçek şu: İstediğini değil, onun için iyi olanı bulmaya çalışın. O bir çocuk ve bir büyüğün yol göstericiliğine ihtiyacı var.

5- Çatışmayın, konuyu değiştirin.

Bugün okula gideceksin! Gitmeyeceğim! Gideceksin! Çocuktan gelen zırlamalar, ağlamalar, ebeveynden ibretlik otoriter konuşmalar… Bu diyalog böyle akıp gider. En iyisi o topa hiç girmeyin. Hemen konuyu değiştirin. “Bugün okulda oyuncak günü biliyor musun, acaba Çınar Atlas hangi oyuncağını getirecek?”.

6- Beklediğinizden daha fazlası onda var.

Emziği bırakmak, tuvalete alışmak, okula başlamak, hatta travmalar. Bazı dönüm noktaları geldiğinde, içinizdeki ses acaba hazır mı, nasıl olacak, nasıl yapacak, ama çok şöyle bir çocuk diyebilir. Onun muhteşem bir öğrenme ve adaptasyon yeteneği var. Nedenleri ve koşulları dikkate almak koşuluyla cesareti olun. İlk adımı attığınızda, değişime hazır olmayanın o değil de kendiniz olduğunuzu fark ederseniz, bilin ki yalnız değilsiniz.

7- Dinleyin.

“Kızım onu öyle yapma, oğlum dur öyle koşma, bunda ağlanacak ne var?” Çocuğunuz da bir insan ve onun da her davranışının bir nedeni var. Davranışlarına ilişkin yaklaşımınızı belirlemeden önce nedenini öğrenin. “Neden öyle yaptın?”, “Neden öyle söyledin?” hatta “Neden arkadaşına vurdun?” gibi soruları sormayı atlamazsanız, davranışının daha önce hiç aklınıza gelmeyen bir sebepten kaynaklandığını fark edebilir, ona doğru şekilde yaklaşabilirsiniz.

8- O özgür bir birey.

Gün gelecek sadece kendi istediği kıyafetleri giyecek, odasında yalnız oynamayı tercih edecek, siz parka gitmeyi teklif ettiğinizde evde kalmayı tercih edecek. Çünkü o da bir birey. İsteklerine saygı göstermek gerek:)

9- Sizin sesiniz, çocuğunuzun iç sesi olacak.

Siz nasıl davranır ve konuşursanız, o da aynısını yapacak. Gün gelecek, ona söylediklerinizi tam da doğru yer ve zamanda size karşı sarf ederek size ayna tutacak. Dikkatli olmakta fayda var.

10- Çocuğunuz, reçeteniz olabilir.

Çocuk büyütmek demek, o büyürken kendi çocukluğunuzu tekrar yaşamak, kendiniz ile ilgili neden-sonuç ilişkilerini anlamak, zayıf ve güçlü yanlarınızı keşfetmek demek. Kendinizi geliştirmek, tamamlamak, iyileştirmek, değiştirmek hatta yeniden tasarlamak için güzel bir fırsat. Değerlendirmek isteyebilirsiniz.

BONUS: Genellikle sorun sizden kaynaklıdır.Bu da burada dursun:)