Bizi Yalnızca Sanat Kurtarabilir

Prof. Santiago Zabala, yeni kitabının tanıtımı için Brand Week İstanbul’da dinleyicilerle buluştu.

İstanbul’da ilk defa bir konuşma gerçekleştirdiğini belirten Zabala, “Why Only Art Can Save Us” [Bizi yalnızca sanat kurtarabilir] adlı yeni kitabının tanıtımını yaptı. Zabala, hayatta öngördüğümüz ve öngöremediğimiz tehlikeler (emergency) olduğunu ve bizi en çok korkutanların öngörebildiğimiz tehlikeler olduğundan bahsetti. Lakin, bize asıl zararı verecek olan tehlikelerin aslında öngöremediklerimiz olduğunu belirtti. Bu iddiasını temellendirmek için konuşmasına örnekler üzerinden devam etti ve 21. yüzyılda üç büyük tehlike yaşadığımızdan bahsetti: 11 Eylül, 2008–2012 ekonomik krizi ve tabii ki hâlâ atlatamadığımız pandemi. Lakin, Zabala’ya göre asıl korkmamız gerekenler bunlar değildi çünkü bunların hepsi zaten yıllar öncesinden öngörülen sorunlardı. Güvenlik uzmanları Amerika’ya gerçekleştirilecek bir terör saldırısından, bilim insanları yıllardır gelecek bir salgından, ekonomistler ise büyük bir ekonomik krizden bahsediyorlardı. Zabala, bu uyarıları görmezden geldiğimizi ve harekete geçmediğimizi, buna rağmen hepsini atlattığımızı ve yaşamımızı sürdürmeye devam ettiğimizi belirtti. Asıl korkmamız gereken tehlikelerin öngöremediklerimiz olduğunun tekrar altını çizen Zabala, öngöremediğimiz tehlikeleri aslında sanatçıların bize çok önceden haber verdiğini ve bu uyarılara gözümüzü kapatmamamız gerektiğini söyledi. Konuşmasının bu noktasında argümanını desteklemek için iki örnek verdi. Örneklerden ilki, minik bir evin çevresindeki garip aydınlatmanın olduğu bir fotoğraftı. Bu fotoğraf ile sanatçı, olası bir büyük elektrik kesintisinde yaşayacağımız zorluklara dikkat çekiyordu. İkinci fotoğrafta sandık içerisinde yetiştirilmiş minik orman vardı. Bu fotoğrafla, ormanların hassas doğasını ve onları korumamız için göstermemiz gereken özene dikkat çekiyordu sanatçı.

Bu konferansın adını ilk duyduğumda yaşadığım heyecan anlatılamazdı çünkü ben de Zabala ile aynı kanaatteydim yani, sanatın bizim tek kurtarıcımız olduğunu düşünüyordum. Konuşma sonunda ise aklımda birkaç soru işareti kaldı. Bunlardan ilki; nasıl ekonomistler zamanında gelecek bir ekonomik krizi öngördülerse, bugün doğa bilimciler ormanların yok olması tehlikesine ve bunun sonucunda yaşanacak doğa felaketlerine dikkat çekiyorlar. Özetle, Zabala’nın örnek olarak verdiği tehlikeler aslında öngöremediğimiz tehlikeler değiller. Tıpkı 11 Eylül ya da pandemi gibi fazlasıyla farkında olduğumuz ama engellemek adına hiçbir şey yapmadığımız tehlikeler. Sanatçıların bu problemlere dikkat çekebilmesinin sebebi de aslında bilim insanlarının bu konular üzerinde yaptıkları araştırmalar.

Yine de sanatın hala tek kurtarıcımız olduğunu düşünmeye devam ediyorum, ama bakış açımızın Zabala’nın bakış açısından farklı olması gerektiğine inanıyorum. Dijitalleşen dünyadaki aynılaşmadan kurtulmanın tek yolu aslında sanattır çünkü sanat özgür ve özgündür. Sanat temelde bize aynı objeye nasıl farklı açılardan yaklaşabileceğimizi gösterir, Cézanne’ın elmasıyla, Magritte’in elması aynı elma değildir. Sanatçı, bize billurlaşmamış, henüz yüzeye çıkmamış tehlikeleri işaret edebilir ama öngörülmeyeni öngöremez. Parçalanmış, bölünmüş bireyi psikoloji ve diğer bilimlerden önce tespit eden kübizm bile aslında fizikte gerçekleşen kuantum devriminin dolaylı bir sonucuydu. Yani ortada çok daha karmaşık bir ilişkiler ağı var ve bize Zabala’nın bakışından çok daha ince bir bakış gerekiyor. Ama Zabala’nın da dediği gibi, sanat bize doğru yolu gösterecektir!